Gros wynalazców należy do świata męskiego ale zdarzają się rodzynki, które pokazują determinacje i odwagę kobiet w kreowaniu wynalazków na miarę epoki. Dobrym przykładem takiego wynalazku jest patent US2292387 Secret communication system, Hedy Kiesler Markey ( Lamarr) and George Antheil zgłoszony 10 06.1941. Podstawowe założenie było proste: nadajnik na okręcie wysyła niewielką liczbę krótkich radiowych sygnałów do odbiornika w torpedzie, za pomocą których może zmienić kierunek jej kursu zarówno w poziomie, jak pionie. Aby uniemożliwić zakłócenie sygnału przez jednostki nieprzyjaciela, każdy z sygnałów nadawany jest na innej częstotliwości fal. I tu pojawiał się problem. Kluczową sprawą było takie zsynchronizowanie nadajnika i odbiornika, aby uzgodnione częstotliwości fale były nadawane i odbierane dokładnie w tym samym momencie. Synchronizatorem systemu łączności zostały dwie rolki perforowanej taśmy, nałożone na małe bębny napędzane mechanizmem zegarowym. Na każdej z taśm znajdowało się 8 ścieżek perforacji, odpowiedzialnych za sterowanie różnymi przełącznikami. Bębny połączone były ze skomplikowanym układem tłoków, cylindrów, magnesów i przełączników, które z kolei przekazywały odpowiednie impulsy do oscylatora, modulatora, wzmacniacza i anteny systemu nadawczego. W systemie odbiorczym układ działał podobnie.
11 sierpnia 1942 r. wynalazek Lamarr i Antheila został objęty ochroną patentową na 17 lat. Początkowo amerykańska marynarka nie była zainteresowana jego wykorzystaniem, z powodu problemów towarzyszących jego realizacji Dopiero w 1957 r. wróciła do niego firma Sylvania Electronic Systems, projektując – już z użyciem tranzystorów – system łączności oparty na zmiennej częstotliwości fal. Amerykańska marynarka użyła go po raz pierwszy w 1962 r. w czasie blokady Kuby, spowodowanej rozmieszczeniem na wyspie sowieckich rakiet. Oparta na zmiennych częstotliwościach łączność między okrętami US Navy sprawdziła się dobrze, uniemożliwiając ich podsłuchiwanie przez jednostki ZSRR. Przez okres zimnej wojny oparta na zmiennych częstotliwościach technologia FHSS (Frequency-hopping spread spectrum – metoda rozszerzania widma za pomocą skakania po częstotliwościach) była wykorzystywana w tajnych projektach militarnych. Dopiero w latach 90. XX w. wynalazek Lamarr znalazł zastosowanie w cywilnej elektronice. Od 1998 r. patent Lamarr i Antheila był cytowany aż 67 razy w wynalazkach firm Seagate, Sony, Microsoft, Philips, AT&T, Ruckus, Cisco i wielu innych.
Według w/w opisu patentowego wynalazek dotyczy ogólnie tajnego systemu komunikacyjnego wykorzystującego fale radiowe o różnych częstotliwościach nośnych w celu sterowania torem zdalnych torped odpornych na wpływ zakłóceń używanych przez nieprzyjaciela. Opracowany system sterowania był przystosowany do sterowania radiowego torpedy, który wykorzystuje parę z góry zaprogramowanych synchronicznych odtwarzaczy z algorytmem skokowych zmian częstotliwości generowanych fal nośnych, na których odbywała się transmisja sygnałów sterujących torem torpedy.
Jeden odtwarzacz znajdował się po stronie nadawczej a drugi w torpedzie przy czym startowały jednocześnie w momencie odpalenia torpedy, co zapewniało ich synchroniczna prace podczas jej sterowania z okrętu. Odtwarzanie 8 ścieżkowych taśm kodowych były zsynchronizowane poprzez zastosowanie precyzyjnie skalibrowanych silników sprężynowych o stałej prędkości obrotowej, które były znane w dotychczasowych konstrukcjach napędowych zegarów i chronometrów.
Fig. 1- przedstawia funkcjonalny schemat urządzenia na stanowisku nadawczym;
Fig. 2 – przedstawia funkcjonalny schemat urządzenia na stanowisku odbiorczym;
Fig. 3 – przedstawia schemat obwodu rozruchowego podczas jednoczesnego uruchamiania silników na stanowiskach nadawczych i odbiorczych;
Fig. 4 – przedstawia widok z góry odcinka perforowanej taśmy papierowej odtwarzacza;
Fig. 5 – przedstawia widok przekroju przez mechanizm przełączający bankiem kondensatorów oscylatora fali nośnej odtwarzacza, sterowany 8 ścieżkowa taśma perforowaną;
Fig. 6 – przedstawia widok prostopadły przekroju odtwarzacza według Fig.5, w płaszczyźnie VI-VI;
Fig. 7 przedstawia przykładowy tor sterowania torpedą wystrzeloną ze okrętu 10, który na początku operacji zajmuje pozycję 10a, a na końcu operacji zajmuje położenie I0b.
Gdy statek macierzysty odpala torpedę 11, która przemieszcza się kolejno po różnych ścieżkach 12, 13, 14, 15 i 16, aby uderzyć w statek wroga 17. Cel początkowo zajmuje pozycję 17a, ale przesunął się do pozycji 17b w momencie, gdy uderzy go torpeda 11. Zgodnie z pierwotnym przebiegiem, okręt wroga 17 osiągnąłby pozycję 17c, ale zmienił swój kurs po wystrzeleniu torpedy, próbując uniknąć torpedy. Zgodnie z niniejszym wynalazkiem torpeda 11 może być sterowana ze okrętu macierzystego 10a, a jej przebieg zmienia się od czasu do czasu, gdy jest to konieczne, aby spowodować trafienie w cel. Kierując torpedą, może obserwować jej tor bezpośrednio ze okrętu 10, lub może być śledzony przez obserwatora w samolocie 18, który przekazuje dane toru torpedy do statku macierzystego I0a. Możliwe jest również sterowanie torpedą bezpośrednio z samolotu 18, jeżeli ten ostatni jest wyposażony w niezbędny sprzęt do synchronicznego nadawania komend sterujących zgodnie z wynalazkiem. W szczególnych okolicznościach zgodnie z Fig.7, gdy statek wroga 17 przemieszczał się w linii prostej zasadniczo równolegle do statku macierzystego 10 to kurs torpedy momencie odpalenia jest skierowany do przodu pod znacznym kątem, aby zrównoważyć prędkość statku 17 i prądów wodnych reprezentowanych przez małe strzałki 19. Jednakże, w wyniku zmiany toru statku wroga 17a i wpływu prądów wodnych, zaobserwowano, że torpeda, nie trafi w cel, jeżeli i kontynuuje swój pierwotny kurs. W tym celu niezbędne jest zdalne sterowanie kursem torpedy, aby kurs 12 zmienić kolejno na kurs 13,14,15 oraz 16, który pozwoli trafić statek wroga przez torpedę.
W odniesieniu do Fig. 1, urządzenie na stanowisku nadawczym zawiera jako swoje główne elementy oscylator fali nośnej 20 o zmiennej częstotliwości, modulator 21, wzmacniacz 22 i antenę 23. Elementy te są przedstawione schematycznie, ponieważ ich dokładna konstrukcja nie stanowi części niniejszego wynalazku. Wystarczy powiedzieć, że oscylator fali nośnej 20 o zmiennej częstotliwości jest przestrajany dyskretnie w celu zmiany częstotliwości oscylacji za pomocą drabinki pojemnościowej 24a, 24b, 24c, 24d, 24e, 24f i 24g, której elementy przystosowane są do niezależnego połączenia z oscylatorem poprzez kontrolowany przełączniki 31, po jednym kondensatorze dla każdej z 8 częstotliwości nośnych. Kolejne kondensatory od 24a do 24g włącznie mają różne pojemności, co zostało graficznie przedstawione na rysunku poprzez różne odstępy między okładkami kondensatorów.
Część nadawcza wyposażona jest w dwa elementy sterujące w postaci dwóch klawiszy L i R. Klucz L jest wykorzystywany do przesyłania sygnału do sterowania w lewo sterem torpedy, a klucz R jest wykorzystywany do sterowania w prawo steru torpedy. Aktywacja klucza L zamyka główne styki 32, które łączą wyjście oscylatora 20 z modulatorem 21, oraz jednocześnie zamyka styki 33, które łączą oscylator sygnału 100Hz, 34 z modulatorem 21, który moduluje następnie fale nośną generowaną w tym czasie przez oscylator 20. Zmodulowana fala nośna jest następnie wzmacniana we wzmacniaczu 22 i transmitowana przez antenę 23.
Jeśli operator chce sterować w prawo sterem torpedy, uruchamia klucz R, który zamyka główne styki 32, a także zamyka styki 35, które łączą oscylator 500 Hz, 36 z modulatorem 21. Przełączniki 31 realizuje selektywnie przełączanie generowanej fali nośnej generatora 20 za pomocą mechanicznego odtwarzacza, który odczytuje informacje kodującą zapisana na 8 ścieżkowej taśmie papierowej 37. Taśma papierowa wyciągany z wałka zasilającego 38 dotyka głowicy sterującej 39, która realizuje jej odczyt, a następnie ponownie jest nawijana na szpulę odbiorczą 40 napędzaną przez silnik zegara 40 o stałej prędkości obrotowej. Kodowa taśma papierowa 37 ma perforacje rozmieszczone w ośmiu rozciągających się wzdłużnie rzędach A, B, C, D, E, F, G i H, odpowiednio. Perforacje w rzędach A, B, C, D, E, F i G kontrolują siedem przełączników 31 powiązanych z różnymi pojemnościami drabinki kondensatorów od 24a do 24g włącznie. Perforacje w rzędzie H sterują przełącznikiem pomocniczym 42 , który włącza lampkę sygnalizacyjną 43 z akumulatora 44. Pasek 37 jest przeciągany nad głowicą sterującą 39, która realizuje odczyt kodu zapisanego w 8 rzędach taśmy od A do H w celu sterowania przełącznika 31 i 42.
Cześć odbiorcza wchodząca w skład wyposażenia torped, zawiera antenę odbiorczą 60 selektor 61 sygnału, który może być dostrojony do jednej z czterech różnych częstotliwości poprzez kluczowaną sekcje kondensatorów 24’d, 24’e, 24f i 24’g. Gdy nadajnik i odbiornik są dostrojone do tej samej częstotliwość w wyniku jednoczesnego podłączenia, przykładowo kondensatora 24d , w obwód generatora fali nośnej 20 nadajnika i selektora 61 w odbiornika następuje detekcja sygnałów sterujących torem torpedy. Oznacz to w praktyce, że gdy sygnał odbierany przez antenie 60 ma tę samą częstotliwość, na którą nastawiony jest selektor 61, sygnał jest wzmacniany we wzmacniaczu 64 i dostarczany do detektora 65. Z wyjściu detektora 65 sygnały sterujące 100Hz lub 500Hz po przejściu przez odpowiednie filtry pasmowe 166 i 566 oraz detektory 168, 568 zasilają uzwojenia elektromagnesów wykonawczych.169 lub 569. Elektromagnesy 169 i 569 działają na wspólną zworę 72, która jest zwykle umieszczony w położeniu neutralnym, ale porusza się w odpowiedzi na pobudzenie magnesu 169, aby zamknąć się na styku 170 oraz porusza się w odpowiedzi na pobudzenie magnesu 569 w celu zamknięcia się na styku 570.Jeżeli po stronie nadawczej zostanie naciśniety klawisza L to wybrana fala nośna jest modulowana amplitudowo sygnałem 100Hz który po jego detekcje po stronie odbiorczej zapewnia pobudzenie elektromagnesy 169 zamykającego styki 170, co wywołuje zasilanie solenoidu 175 w obwodzie baterii 74. Solenoid przyciąga następnie swój trzpień 176, powodując, że zapadka 177, połączona z tłokiem, zostaje pociągnięta do połączenia z zębami zapadkowymi 178 koła sterowego 79 i przesuwa koło zgodnie z ruchem wskazówek zegara o długość jednego z zębów zapadkowych. Sprężyna 180 normalnie utrzymuje zapadkę 177 z dala od zębów 178, a nieruchoma powierzchnia 181 krzywki prowadzi zapadkę do sprzężenia z zębami zapadki, gdy jest przesuwana przez tłok 176. Podobnie gdy po stronie nadawczej zostanie naciśniety klawisza R to wybrana fala nośna jest modulowana amplitudowo sygnałem 500Hz, który po jego detekcje po stronie odbiorczej zapewnia pobudzenie elektromagnesy 569 zamykającego styki 570, co wywołuje zasilanie solenoidu 575 w obwodzie baterii 74. Solenoid przyciąga następnie swój trzpień 576, powodując, że zapadka 577, połączona z tłokiem, zostaje pociągnięta do połączenia z zębami zapadkowymi 578 koła sterowego 79 i przesuwa koło przeciwnie do ruchu wskazówek zegara o długość jednego z zębów zapadkowych. Sprężyna 580 normalnie utrzymuje zapadkę 577 z dala od zębów 578, a nieruchoma powierzchnia krzywki prowadzi zapadkę do sprzężenia z zębami zapadki, gdy jest przesuwana przez tłok 576.
Jest oczywiście konieczne, aby taśmy rejestrujące 37 i 37 'odpowiednio na stanowisku nadawczym i odbiorczym, zostały uruchomione w tym samym czasie i we właściwej relacji fazowej względem siebie tak, aby zapewnić jednocześnie synchroniczna prace na tej samej częstotliwości generatora fali nośnej 20 po stronie nadawczej oraz selektora 61 po stronie odbiorczej . W związku z tym urządzenia rejestratorów zapewniają jednoczesny start obu pasków taśmy perforowanej po wystrzeleniu torpedy, a następnie jednoczesnego ich przesuwania z taką samą prędkością nad mechanizmem odczytu taśmy 39 przez połączone z nimi silniki 41 i 41 ’.Należy zauważyć, że podczas gdy w części nadawczej znajduje się 7 elementowa drabinka pojemnościowa 24, to po stronie odbiorczej selektor 61 wyposażony jest jedynie 4 elementową drabinkę pojemnościową 24′ co oznacza , że cześć nadawcza posiada trzy dodatkowe częstotliwości nośne, które zapewniają wysyłanie fałszywych impulsów częstotliwościowych w celu zmylenia wroga. Oznacza to w praktyce, że urządzenie odbiorcze odbiera sygnały sterujące na kanałach D,E,F,G ale ignoruje sygnały z kanałów A,B,C. Pożądane jest zatem dostarczenie wskaźnika sygnalizującego operatorowi na stacji nadawczej, dostrojone do tej samej częstotliwości. obu części systemu sterowania. Funkcje tak a pełni lampka 43, uruchamiana przez przełącznik pomocniczy 42.
Przechodząc do współczesnych konstrukcji w dziedzinie sygnałów z widmem rozproszonym można przedstawić patent PL219314B1 Sposób i układ do wykrywania sygnałów radiowych z widmem rozproszonym zlokalizowanych poniżej poziomu szumów w obecności zakłóceń wąskopasmowych, Politechnika Gdańska R. Katulski i współautorzy, Data patentu 30.04.2015. Patent przedstawia sposób wykrywania sygnałów radiowych z widmem rozproszonym zlokalizowanych poniżej poziomu szumów w obecności zakłóceń wąskopasmowych polegający na poszukiwaniu prążków w widmie uśrednionym amplitudowym poprzez obróbkę cyfrową próbek sygnału, co oznacza że w pierwszej kolejności w środowisku propagacyjnym wykrywa się i eliminuje się zakłócenia wąskopasmowe poprzez analizę widma amplitudowego w ten sposób, że wyznacza się granicę każdego zakłócenia wąskopasmowego i w jego miejsce wprowadza się do widma próbki szumu o z interpolowanej liniowo amplitudzie i losowej fazie. Po powrocie do dziedziny czasu próbki sygnału podnosi się do n-tej potęgi, po czym wyznacza się widmo amplitudowe próbek sygnału i poszukuje się prążków w uśrednionym widmie amplitudowym spełniających kryterium wysokości w stosunku do próbek szumu wokół niego oraz kryterium zadanego charakteru próbek zawartych w obszarze wokół tych prążków.
Przykład realizacji patentu odnosi się do sygnału radiowego z dwuwartościową modulacja z kluczowaniem fazy BPSK https://pl.wikipedia.org/wiki/BPSK z widmem rozproszonym poniżej poziomu szumu. Wynalazek objaśniony jest bliżej na rysunku na którym, Fig. 1 przedstawia schemat blokowy układu, Fig. 2 obrazuje interpolację liniową pomiędzy wartościami składowych widma bezpośrednio przed i po zakłóceniu, po usuniętych prążkach widma amplitudowego zakłócenia, a Fig. 3 obrazuje sposób analizy uśrednionego widma amplitudowego sygnału po obróbce cyfrowej. W celu wykrycia sygnału radiowego należy odpowiednio zmodyfikować widmo amplitudowe takiego sygnału poprzez realizację wykrywania i eliminacji zakłóceń wąskopasmowych. W dalszej kolejności, po powrocie do dziedziny czasu i podniesieniu próbek sygnału do potęgi drugiej, realizuje się wyznaczanie uśrednionego widma amplitudowego, a następnie poszukiwanie prążków tego widma spełniających zadane kryteria. Wartość częstotliwości każdego znalezionego w ten sposób prążka będzie dokładnie dwukrotnie większa niż częstotliwość pośrednia znalezionego w tym momencie sygnału radiowego BPSK.
Układ do wykrywania i eliminowania zakłóceń wąskopasmowych oraz wykrywania sygnałów z widmem rozproszonym poniżej poziomu szumu, według Fig.1, składa się on z bloku analogowego 1, przetwornika analogowo-cyfrowego 6, bloku cyfrowego 7 oraz modułu wizualizującego 12. W skład bloku analogowego 1 wchodzi: antena, wzmacniacz niskoszumowy wysokiej częstotliwości 2, blok przemiany częstotliwości 3, filtr pasmowo-przepustowy 4, wzmacniacz pośredniej częstotliwości 5. W skład bloku cyfrowego 7 z kolei wchodzi: blok wymnażania przez funkcję okna i wyznaczania wid-ma amplitudowego i fazowego 8, blok wykrywania i eliminacji zakłóceń wąskopasmowych 9, blok przekształcania z dziedziny częstotliwości do dziedziny czasu 10 oraz blok wykrywania sygnałów z widmem rozproszonym 11.
Sygnał radiowy o zadanej częstotliwości po wzmocnieniu we wzmacniaczu niskoszumowym wysokiej częstotliwości 2 i przeniesieniu na częstotliwość pośrednią w bloku przemiany częstotliwości 3 oraz po filtracji przez filtr pasmowo-przepustowy 4 i kolejnym wzmocnieniu przez wzmacniacz pośredniej częstotliwości 5 zostaje przetworzony do postaci cyfrowej przez przetwornik analogowo-cyfrowy 6. W bloku cyfrowym 7 w pierwszej kolejności po przemnożeniu przez funkcję okna wyznaczone zostają kolejne realizacje widma amplitudowego i fazowego takiego sygnału przez blok wymnażania przez funkcję okna i wyznaczania widma amplitudowego i fazowego 8. Następnie realizuje się wykrywanie i eliminowanie zakłóceń wąskopasmowych przez blok wykrywania i eliminacji zakłóceń wąsko-pasmowych 9.
W celu wykrycia zakłóceń wąskopasmowych należy najpierw określić poziom odniesienia. Wyznaczone widmo amplitudowe w bloku wymnażania przez funkcję okna i wyznaczania widma amplitudowego i fazowego 8 jest uśrednianie po kolejnych realizacjach. W tak przygotowanym widmie poszukiwany jest poziom odniesienia. Najpierw należy wyznaczyć wartość średnią próbek widma dla każdego z podpasm, na które podzielono całe uśrednione widmo amplitudowe. Po odrzuceniu wartości największych i najmniejszych, z pozostałych wyznacza się kolejną wartość średnią będącą poziomem odniesienia. W dalszej kolejności rozpoczyna się proces poszukiwania zakłóceń wąskopasmowych. Do tego celu wykorzystuje się uśrednione widmo amplitudowe sygnału. Podczas eliminacji znalezionych zakłóceń realizuje się interpolację widma amplitudowego między średnimi wartościami widma w otoczeniu zakłócenia. Jak pokazano na Fig.2 najpierw należy wyznaczyć wartości średnie próbek widma sygnału bezpośrednio przed i po zakłóceniu wąskopasmowym. Wyznaczana jest liczba próbek składających się na całe zakłócenie oraz różnica między wyznaczonymi wartościami średnimi. Następnie określany jest współczynnik kierunkowy prostej interpolującej. Interpolacji podlega widmo amplitudowe, a faza wyznaczana jest w sposób losowy. Interpolacja wykonywana jest dla każdego zakłócenia oraz każdej realizacji widma.
Po eliminacji zakłóceń wąskopasmowych i powrocie do dziedziny czasu w bloku przekształcania z dziedziny częstotliwości do dziedziny czasu 10 rozpoczyna się proces faktycznego wykrywania sygnałów z widmem rozproszonym poniżej poziomu szumu. W pierwszej kolejności próbki sygnału podnoszone są do potęgi 2, a następnie po wyznaczeniu uśrednionego widma amplitudowego takiego sygnału, wszystkie próbki tego widma są dzielone na podprzedziały, a każdy z nich jest analizowany niezależnie. Jak pokazano na Fig. 3 poszukiwana jest wartość maksymalna „wart” spośród próbek danego przedziału. Wyznaczane są ponadto wartości średnie z „usr/2” próbek odpowiednio „przed” i „po” próbce o maksymalnej wartości. Wartości „przed” i „po” są wyznaczane z próbek znajdujących się w pewnym oddaleniu od prążka, co wynika z uwzględnienia możliwości rozmycia widma prążka. Następnie dokonywane jest sprawdzenie czy wysokość prążka względem średniej wartości próbek przed nim jest większa lub równa podanej przez użytkownika minimalnej wysokości prążka. Podobnego sprawdzenia dokonuje się względem średniej wartości próbek za znalezionym prążkiem. Wartość „wart” powinna być większa przynajmniej o wartość „wys” podaną przez użytkownika od wartości „po” i „przed”. Spełnienie zadanych warunków pozwala uznać dany prążek za pochodzący od sygnału z widmem rozproszonym poniżej poziomu szumu dla modulacji BPSK.
Wnioski.
W systemach łączności coraz częściej stosuje się rozpraszanie widma sygnału. Pozornie rozpraszanie wydaje się być działaniem pozbawionym sensu, ponieważ zwykle dąży się do ograniczenia szerokości widma sygnału, aby było ono jak najwęższe. Działanie takie jest jednak uzasadnione, ponieważ operacji rozpraszania dokonuje się w ten sposób, że w tym samym paśmie może pracować wielu użytkowników. Jest to możliwe dzięki zastosowaniu pseudolosowych sekwencji służących do rozpraszania sygnału informacyjnego, przy czym każdy z użytkowników musi mieć inną sekwencję rozpraszającą. Transmisja radiowa z rozproszonym widmem charakteryzuje się wysoką odpornością na zakłócenia, w porównaniu z transmisją wąskopasmową. Dodatkowo rozpraszanie daje także możliwość zabezpieczenia danych przed niepożądanym odbiorem, podsłuchem przez postronne osoby czy nawet wykryciem sygnału w otaczającym go szumie.
Dziś FHSS (ang. Frequency-hopping spread spectrum) – metoda rozpraszania widma w systemach szerokopasmowych. W tłumaczeniu wprost jest to skakanie sygnału po częstotliwościach w kolejnych odstępach czasu, w dostępnym paśmie częstotliwości, ma powszechne zastosowanie w takich systemach łączności, jak telefonia komórkowa, Wi-Fi czy Bluetooth. Wykorzystuje do tego 79 niepokrywających się subpasm częstotliwości, dzięki czemu możliwe jest jednoczesne logowanie się do sieci wielu urządzeń bez utraty sygnału przez którekolwiek z nich. Hedy Lamarr nie dożyła tych czasów – zmarła w 2000 r. w wieku 86 lat. Jej patent nie był jedynym, który dotyczył zmiennych częstotliwości, ale podobnie jak inni wynalazcy aktorka wyprzedziła swoją epokę o wiele dekad. Gdyby elektroniczna rewolucja rozpoczęła się wcześniej, byłaby zapewne jedną z najbogatszych kobiet świata. Ale czy zależałoby jej na tym? W końcu, jak mawiała, bogata już była. Pod koniec życia dała się dwa razy złapać na podkradaniu ze sklepów tuszów do rzęs, jednak za każdym razem sprawy umarzano. Jak wyznał jej syn z trzeciego małżeństwa Anthony Loder (w sumie Lamarr miała sześciu mężów), matka zawsze żyła zgodnie z głoszoną przez siebie dewizą: „Mogę wybaczyć ludziom wszystko z wyjątkiem jednej rzeczy. Nudy”. W załączeniu link do artykułu opisującego życiowe osiągnięcia Hedy Lamarr na polu nie tylko artystycznym https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/historia/1635561,1,superbron-wymyslona-przez-najpiekniejsza-kobiete-swiata.read
Dodatek muzyczny: Hedy Lamarr podczas prac nad swoim projektem wynalazczym wykorzystała znane rozwiązanie techniczne stosowane w pianoli czyli mechanicznym fortepianie, który odtwarza za pomocą pneumatycznego urządzenia muzykę uprzednio utrwaloną na perforowanej taśmie pergaminowej. Taśma jest nawinięta na rolce i przesuwa się ponad cylindrem. Strumień powietrza przepływający przez otwory taśmy i cylindra, powoduje uruchomienie młoteczków uderzających w struny fortepianu.
Pianola playing The Entertainer: https://www.youtube.com/watch?v=07krQ661fok